خِرَد از ريال پرسيد: به كجا چنين شتابان؟!
خِرَد از ريال پرسيد: به كجا چنين شتابان؟!

ابوالفضل جنگي-صدای دیپلماسی ایران(idva):از خيابان خلوتمان رد مي شدم كه هميشه همان موقع، كارگران ساختماني آماده به خدمت در آنجا در انتظار آمدن كار مي نشستند. به اين فكر بودم كه اين روزها زياد «اي بابا، باز هم نشد» از گوشه و كنار كوي  و برزن به گوش مي رسد كه از قضا يكي از […]

ابوالفضل جنگي-صدای دیپلماسی ایران(idva):از خيابان خلوتمان رد مي شدم كه هميشه همان موقع، كارگران ساختماني آماده به خدمت در آنجا در انتظار آمدن كار مي نشستند. به اين فكر بودم كه اين روزها زياد «اي بابا، باز هم نشد» از گوشه و كنار كوي  و برزن به گوش مي رسد كه از قضا يكي از معدود كارگران محترم نشسته و گوشي به دست با لهجه شيرين افغاني عين همين عبارت را گفت و آهي بلند از نهادش برخواست. آشنا بود، به سمتش برگشتم و سلام كردم و ياد خاطرات مصاحبت چند سال پيشمان در مورد زراعتش در افغانستان و مهاجرتش و كار در مزرعه هاي ايران و تعطيلي كشاورزي اش در ايران و ورودش به كار ساختماني افتادم كه وقتي نگاهم به گوشي اش افتاد ديدم كه ظاهرا نرم افزار بورسي اش باز بود و با كمي دقت و ادامه كلامش متوجه شدم ظاهراً يا هسته بسته يا دسته دسته صف هاي خريد سرمايه گذاران منتظر ورود سرمايه شان به بازار سهام هستند كه به اين توفيق نايل نيامده اند. واقعاً افسوس كه اين هرم بي رأس و عادل بازار رأسمال با بي تدبيري هايش، اميدها را نااميد مي كند!

اگرچه انتقال جريان سرمايه از بازارهاي مستقيم توليدي به بازارهاي ثانويه و نهادهاي مالي كه ارتباط غير مستقيم با روند توليد دارند، تنها به مهار نقدينگي و اختفاي فقدان عرضه كالا براي صرف نقدينگي موجود مي انجامد و چه بسا كه نهايت الامر با انجماد توليد محصول واقعي قابل عرضه و ارزش افزوده واقعي و البته سقوط ارزش پول ملي، به مهار تورم به صورت موقت و ايجاد مخاطرات آتي براي كل اقتصاد و به تبع آن براي اقتصاد و ساير عناصر ملي بيانجامد، اما ….؛ كه البته بنده اهل بازار نيستم كه بتوانم تحليل علمي آن را ارائه نمايم.

البته خدا را شاكريم كه عدالت برقرار شده و امكان برابر براي آحاد مردم جهت سرمايه گذاري در بازار سرمايه فراهم شده است (از شخص محترم رئيس جمهور گرفته تا مديران بنگاههاي اقتصادي تا … و حتي بنده كمترين و كارگران گرانقدر متخصص ساختماني كه ديرزماني از دريافت شناسه اتباع خارجي شان جهت پذيرش در سازمان بورس نمي گذرد)؛ اما گواه شاهدان عادل و اعداد و ارقام آمارها، حاكي از افزايش چشمگير كدهاي بورسي فعال در بورس است كه البته شايد در ابتداي مواجهه، امري خوشايند به نظر برسد؛ اما برخي مسائل موجود در بازار سرمايه امروز ايران مي تواند با مرور وقايع جنگ هاي ارزي ۱۹۲۱ تا ۱۹۳۶ و ۱۹۶۷ تا ۱۹۹۸[i]، نكات شايان توجهي را براي اهالي ايران يادآور گردد؛ كه البته بنده اقتصاددان نيستم كه بتوانم تحليل علمي آن را ارائه نمايم.

همچنين با ايجاد اين فرصت يكسان، شاهد فروشندگان خانه و كاشانه هايشان هستيم كه وارد اين بازار رو به رشد سرمايه شده اند و البته سودهاي ريالي شايان توجهي كرده و ايشان را از دهك هاي ۷ و ۸ به دهك هاي ۲ و ۳ رسانده و به دنبال آن، طبيعي است كه تقدير اين بازار با نوسان هاي لحظه اي بر روي سهام خاص به نحوي است كه برخي را كه در اين عزم به ظاهر ملي مشاركت نكنند و يا بدون همراهي همدستان برخوردار از رانت فعاليت كنند، از دهك هاي ۴ و ۵ به دهك هاي ۹ و ۱۰ خواهد برد. اين يعني جابجايي طبقات اجتماعي كه تبعات فرهنگي و اجتماعي شايان توجهي را متصور مي نمايد و خاصه، در كشور ارزش مدار ايران اسلامي شايسته به نظر مي رسيد كه تبعات فرهنگي و اجتماعي رشد فزاينده بازار سرمايه و جريان جابجايي طبقاتي ناشي از رانتهاي موجود در اين بازار نيز توسط اهالي فرهنگ مورد تفقد واقع مي گرديد و همچنين فرهنگ سازي براي طبقات نوين سرمايه داري (از نوع سرمايه هاي بورس آورده!) مورد توجه زعماي فرهنگي كه شم اقتصادي هم دارند قرار مي گرفت. البته خدا را شاكريم كه با سطح سواد رسانه اي موجود، رويكرد كاركنان بيكار شركتها و كاركنان فصلي در استفاده از اينترنت از مطالعه تلگرام و مشاركت در اينستاگرام به سمت يادگيري نرم افزارهاي مالي و ابزارهاي كارگزاري هاي بورس حركت كرده است، كه البته بنده از اهالي فرهنگ نيستم كه بتوانم تحليل علمي آن را ارائه نمايم.

اما بنده به عنوان يك غواص درياي بيكران حقوق مي توانم نگراني هايم در خصوص رشد افسار گسيخته بازار سرمايه را عطف به فرمايشات اخير رياست محترم قوه قضائيه مبني بر اين كه : « در دستور کار دستگاه قضایی هست که اگر کسانی زمینه‌ای برای فساد را با عدم انجام وظیفه قانونی فراهم کردند، حتما باید تعقیب شوند و اینجا گاهی موضوع تقصیر و گاهی قصور مطرح است که هر دو مورد در جای خود مورد رسیدگی است.» را در چند مورد بيان نمايم:

الف) ابتدا چند نكته:

۱- در سال ۱۳۳۷ پيرو افشاي برخي مفاسد در دستگاه حاكميتي وقت، قانوني تحت عنوان قانون رسیدگی به دارایی وزرا و کارمندان دولت، اعم از کشوری و لشکری در ۹ ماده و پنج تبصره به تصویب مجلس شوراي ملي وقت رسید که با نام (قانونِ از كجا آورده اي) شناخته مي شد.

۲- قانون رسیدگی به دارایی مقامات، مسئولان و کارگزاران جمهوری اسلامی ایران، در تاريخ ۰۹/۰۸/۱۳۹۴ به تصويب مجمع تشخیص مصلحت نظام رسيد و به منظور افزایش اعتماد عمومی مردم به مسئولان جمهوری اسلامی ایران و ارتقاء سلامت اداری، «آیین­نامه اجرایی قانون رسیدگی به دارایی مقامات، مسئولان و کارگزاران جمهوری اسلامی ایران» در تاريخ ۲۰/۰۳/۱۳۹۸ توسط رياست محترم قوه قضائيه ابلاغ گرديد.۳- مهمترين اعدام شدگان جرايم اقتصادي ۴۰ سال اخير كه در رسانه ها مطرح شدند عبارتند از: فاضل خداداد، مه آفريد خسروي، وحيد مظلومين، حميدرضا باقري درمني (كه هيچ كدام از مسئولين نبوده اند). و مشهورترين متهمان جريان سرمايه داري كه در دستگاه قضايي محكوم گرديده اند عبارتند از: شهرام جزايري و بابك زنجاني (كه ايضاً هيچ كدام از مسئولين نبوده اند).۴- ۲۸ مرداد ۱۳۹۸رياست محترم قوه قضائيه فرمودند: «مصمم هستیم که با همه افراد حتی یقه سفیدها که فکر می‌کنند خط قرمز هستند و می‌توانند قانون را با استفاده از روابط و نفوذ خود دور بزنند، برخورد کنیم. ما در برخورد با مفاسد، هیچ خط قرمزی جز اجرای قانون نمی شناسیم» توضيح آن كه یقه‌سفید ها افراد بلندپایه اي هستند كه از موقعیت و مقام خود سوء استفاده كرده و آمر يا شريك جرايمي مي شوند كه به دليل برخورداري از شرايط خاصشان از منظر و مرعي به دور از اتهام به نظر مي رسند. نظریه يقه سفيدها نخستین بار در مبحث جرم‌شناسی توسط يك جرم‌شناس آمریکانشين به نام ادوین ساترلند در دهه ۵۰ میلادی مطرح‌شد.با توجه به بندهاي ۱ تا ۴ فوق، نظارت در دستگاههاي دولتي فارغ از هر زمان و مكان نشان داده است كه ابزارهاي حاكميتي جهت مبارزه با مفاسد دردستگاههاي دولتي كمابيش در دسترس بوده و هست، اما در بستر ارتباط مردم با دستگاههاي حاكميتي است كه فساد ناشي از رانتهاي اطلاعاتي به خارج از دستگاه سرايت مي كند. يعني آنجايي كه يك كارمند بانك نمي تواند خودش فساد را محقق كند، بستر ورود اشخاص حقيقي را به دستگاه حاكميتي فراهم كرده و خود را مبرّي مي نمايد و در اين موارد، سكوت و فقدان قانون كه البته مي تواند از ضعف و يا اهمال و يا عدم اهتمام  نهاد قانونگذاري در اين خصوص نشئت گرفته باشد و چه بسا كه يقه سفيدهاي نهاد قانونگذاري (مشابه تعدادي از نمايندگان دوره قبل مجلس كه محكوم به جرايم اقتصادي شدند) در تداوم غفلت از اين مسأله موثر بوده باشند.پس مي توان از گستره جريان مالي موجود در بازار سرمايه و رانتهاي اطلاعاتي براي سوء استفاده از غافلان تازه وارد بازار سرمايه به عنوان بستر وقوع جرم به واسطه يقه سفيدهاي بازار و شبكه هاي مرتبطشان تعبير كرد كه اگرچه تعبير شاذّي است اما محتمل و بلكه محقق شده است.ب) امام علي (ع) مي فرمايند: «خداوند سبحان در دارايي­هاي توانگران روزي­هاي بي چيزان را واجب گردانيد. پس بي­چيز گرسنه نماند، مگر به سبب آنچه توانگري به او نداده است».[ii] اين در حالي است كه فعالان بازار سرمايه در گردش مالي خود تنها نگران پرداخت سهم كارگزار مي باشند و افزايش بي حساب دارايي اشخاص فعال بازار سرمايه نه تنها در هيچ نهادي رصد نشده، بلكه به استناد سخنان اخير وزير محترم اقتصاد و امور دارايي از آن مطالبه ماليات بر درآمد نيز صورت نمي پذيرد.البته اميد مي رود، مشابه فقره اخذ ماليات بر درآمد از جامعه پزشكان كه ختم به شيوع كرونا و فرجام نامشخص ماليات پزشكان و اهالي هنر گرديد، مطالبه پرداخت ماليات از محل عايدي بازار سرمايه، ختم به بلايا نگردد. ج) يكي از روشهاي شايع در بورس هاي دنيا براي رشد سرمايه كه معمولا با ايجاد شبكه هايي پنهان شكل مي گيرد، موسوم به نوسان گيري است كه بورس ايران نيز از اين درآمدهاي بورس آورده براي شبكه هايي خاص متصل به يقه سفيدها مستثني نبوده و مشهود است كه سرمايه گذران خرد جوياي سود فوري به دنبال كشف مسير ورود به اين شبكه ها از طريق فضاي مجازي مي باشند و اين در حالي است كه اين فرايند قطعا منجر به زيان افراد كم دانش و تازه وارد بازار خواهد شد. به نحوي كه شبكه هاي موجود با تمركز بر يك سهم در يك يا چند روز، ابتدا با انتشار اخبار و تخريب سهم و حتي مشاركت در كاهش قيمت سهم، قيمت سهم را پايين آورده كه در اين مرحله، سرمايه گذاران غيرمطلع از كاذب بودن اخبار، اقدام به فروش سهامشان از ترس كاهش بيشتر قيمت مي نمايند و در مرحله بعد شروع به توليد اخبار رشد قيمت سهم نموده و قيمت را به سقفي كه در شبكه مافياگونه شان مقرر شده رسانده و تمام سهام جمع آوري شده را به بالاترين قيمت مي فروشند كه با اين حجم عرضه بالا مجددا قيمت سهم به اصطلاح تعديل شده و كاهش پيدا مي كند.نكته شايان توجه در نوسان گيري، تلورانس ۵ درصد افزايش و كاهش در يك روز است كه با اين ميزان در موارد متعددي قابل مشاهده است كه به آساني برخي سهام در طي ۴ ساعت فعاليت بازار سرمايه ۵ درصد كاهش يافته و در پايان با مثبت ۵ درصد رشد قيمت اوليه (يعني با ۱۰ درصد افزايش از نقطه منفي ۵ تا نقطه مثبت ۵ درصد قيمت افتتاح بازار) بسته مي شوند كه در اين ميان عده اي قاصد به اغفال ديگران و خارج كردن سهمشان از جيب بي خبران به دليل باخبري، زمينه فساد را باز مي نمايند.اما از آنجايي كه قوانين در خصوص نظارت بر فضاي مجازي مراتبط با بازار سرمايه هيچ بيان و حتي احساسي نداشته و نهادهاي ناظر نيز فقط طبق روال اداري خود تنها به توقف اين قبيل سهام مبادرت مي نمايد و الزامات تكميلي جهت شناسايي و انهدام شبكه هاي نوسان ساز ندارد، طبعاً اين نوع فعاليت درآمد زا از جهل سرمايه گذاران كوچك بازار همچنان تداوم دارد.البته اين نكته كه فرهنگ سهامداري از نوع نوسان گيري روزانه و ساعتي در بازار سرمايه به سرعت در بازار پرشتاب بورس ايران اشاعه يافته قطعا ناشي از نوعي نگرش در جامعه امروز ايران است كه برخي مردم با توهم حق از دست رفته شان، امروز با اين روش حق خود را از محل جيب سرمايه گذاران كوچك غير مطلع باز پس مي ستانند! كه البته اين موضوع مي تواند از جنبه فرهنگي نيز توسط اهل فرهنگ مطرح و بررسي گردد اما از منظر حقوقي قطعاً قانونگذاري كه خود را ملزم به صيانت از حقوق مستضعين بداند، مي تواند به تقنين و پيشگيري از تضييع حقوق ناشي از جهل جبري سرمايه گذاران بيانجامد كه مجلس شورا مي تواند در اين امر باطرحي شايسته اقدام نمايد.د) در هر حال، مسأله مبارزه با مفاسد اقتصادي در بستر قوه قضائيه بدون برخورداري از قوانين كارآمد و علمي، شمشير آخته دودمه اي است كه در حال حاضر، قوه قضائيه بر روي آن در حركت است و با كوچكترين اقدام مخاطره آميز براي سردمداران جريان سرمايه، مي تواند بدبيني به عدالت در ايران را در سطح ملي و بين المللي بگستراند و ضربه نهايي دشمنان را به قلب انقلاب اسلامي ايران بنشاند. قضات پاكدست پرونده هاي جاري در دستگاه قضا قطعا امروز واقف به نبود قانون كافي و كامل در مباحث اقتصادي، تجاري و بازرگاني هستند و اين خلأ مي تواند با تدوين لوايح لازم توسط آن قوه و يا قواي مجريه و يا ابداع طرح هاي لازم در قوه مقننه حل شود.فارغ از جهات سياسي متصديان فعلي كرسي هاي مجلس شورا، امروز بيش از هر روز كارآمدي و هوشياري قواي مقننه در كمك به دستگاه قضا براي عبور سالم از باريكه ي پرمخاطره عدالت در وضعيت فعلي جهاني و شمشيرهاي مسلط دشمنان بر روي ايران اسلامي بايد مورد مطالبه قواي قضائيه، مجريه و البته مردم ايران باشد كه در اين مسير، وظيفه آحاد ملت و حكومت قطعاً روشن است و مسئوليت پذيري در مطالبه عدالت مي بايست به فرهنگ عمومي مبدّل گردد؛ و در پايان:

ياد امام (ره) افتادم! به نقل از بزرگان، ايشان در سال ۱۳۴۲ فرمودند: «سربازان من در گهواره ها هستند»؛ سربازهايي كه پايان خوبي جز شهادت براي زندگي باارزششان متصور نبود (باكري، افشردي، چمران، آويني، سليماني و …)؛ سربازهايي كه با ارزش آفريني امام خميني (قدس سرّه) سرمايه ايدئولوژيك و توانمنديهاي انساني ايشان معادلات دنيا را بر هم زد و سبب اعتلا و آزادي ايران شد. اما امروز با اين سرمايه هاي بورس آورده و بادآورده كه وسعتش در كيف پول مجازي آقازاده هاي يقه سفيد و طبقات نوين اجتماعي حاصل از بي ثباتي جا مي گيرد، چه سربازاني پرورش خواهند يافت؟ براي چه كسي و براي چه چيزي ارزش ها جابجا مي شوند؟

شهدا شرمنده ايم.

۵ تير ماه ۱۳۹۹

[i] . ن.ك به ريكاردز،جيمز- جنگ هاي ارزي- ترجمه حسين راهداري-انتشارات دنياي اقتصاد-۱۳۹۴٫

[ii] سيد رضي، نهج البلاغه ، كلمات قصار ، ح ۳۲